Miasto w procesie przemian

Rozbudowa zamiast budowania od podstaw: Frankfurt nad Menem pokazuje, jak architektura może odpowiadać na zmiany klimatu, niedobór zasobów oraz przemiany w sposobie życia i pracy. Pomiędzy spektakularną panoramą miasta a zabytkową zabudową powstają projekty, które na nowo definiują nie tylko budynki i obszary miejskie, lecz także sposób myślenia o ich przyszłości. Trzy wybrane przykłady pokazują, jak transformacja kształtuje miasto jutra.

W miejscu, w którym zamknięty kompleks Deutsche Banku tworzył niegdyś odizolowaną enklawę w centrum miasta, powstaje Four Frankfurt, wielofunkcyjny kwartał złożony z czterech wieżowców mieszczących biura, mieszkania, hotele i lokale gastronomiczne. Zespół zaprojektowany przez UNStudio i HPP Architekten jest przykładem transformacji w skali urbanistycznej. Publiczne place i nowe ciągi komunikacyjne ponownie integrują ten teren z otoczeniem. Istotą projektu nie było zachowanie poszczególnych budynków, lecz reorganizacja całego obszaru. Zróżnicowane funkcje mają ożywiać kwartał o różnych porach dnia i wzmacniać śródmieście jako miejsce do życia. Jest to ważny krok w kierunku ograniczenia rozlewania się miast, prowadzącego do uszczelniania kolejnych terenów, oraz przywracania życia ich centrom.

Four pokazuje również, w jaki sposób można na nowo interpretować miejską intensywność. Funkcje mieszkaniowe, biurowe i rekreacyjne znajdują się bliżej siebie, a ogólnodostępne przestrzenie zewnętrzne tworzą nowe powiązania. Transformacja oznacza tu otwarcie dotychczas zamkniętego, a przy tym już zabudowanego terenu, i ponowne włączenie go w codzienne życie miasta. Projekt pokazuje, że rozwój urbanistyczny nie dokonuje się wyłącznie za sprawą pojedynczych budynków. Zależy również od tego, w jaki sposób architektura kształtuje przestrzeń publiczną i wzmacnia centra miast.

Jak powszechnie wiadomo, panoramę Frankfurtu tradycyjnie kształtowały przede wszystkim budynki biurowe. Mierzący 190 metrów Omniturm, zaprojektowany przez BIG, Bjarke Ingels Group, wprowadza w ten krajobraz nowy akcent, łącząc powierzchnie biurowe z mieszkaniami i strefami ogólnodostępnymi. Szczególnie charakterystyczne są kondygnacje mieszkalne wysunięte poza pionowy obrys wieży. Tworzą one przestronne tarasy i nadają budynkowi rozpoznawalną sylwetkę.

Omniturm jest przykładem zmiany sposobu organizacji funkcji miejskich. Mieszkanie i praca nie są już od siebie całkowicie oddzielone przestrzennie, lecz współistnieją w jednym budynku. Projekt stanowi odpowiedź na potrzebę nowego spojrzenia na architekturę w obliczu zmieniającego się modelu pracy i konieczności nadawania tradycyjnym lokalizacjom biurowym nowych funkcji.

Wieżowiec stanowi wyrazisty element panoramy miasta, która również dzięki niemu ulega przemianie. Uskokowo ukształtowane kondygnacje przełamują ścisłą wertykalność bryły i tworzą prywatne przestrzenie zewnętrzne na znacznej wysokości. Projekt łączy w ten sposób intensywność miejskiej zabudowy z nową jakością zamieszkania. Także w tym przypadku transformacja nie polega na zmianie funkcji istniejącego budynku, lecz na rozwoju miasta poprzez łączenie różnorodnych funkcji i sfer życia w ramach jednej architektury.

W przeciwieństwie do dwóch wcześniejszych przykładów zabytkowy zespół dawnej siedziby Deutsche Bahn we frankfurckiej dzielnicy Europaviertel zostanie przekształcony w elastyczny kampus biznesowy o nazwie Raw. Ten wyróżniający się przykład brutalizmu, zaprojektowany przez Stephana Böhma, został ukończony w 1993 roku. Zamiast zastępować charakterystyczną betonową strukturę nową zabudową, projekt zakłada dalsze wykorzystanie istniejącej substancji. Zróżnicowani najemcy, współczesne środowisko pracy oraz przestrzenie wspólne mają ożywić dotychczas monofunkcyjny kompleks biurowy.

Centralny hol zaplanowano jako miejsce spotkań, natomiast zielone dziedzińce i dachy zapewnią dodatkowe przestrzenie sprzyjające wypoczynkowi i integracji. Projekt Raw szczególnie wyraźnie ukazuje ekologiczny i kulturowy potencjał transformacji. Energia wbudowana w istniejącą konstrukcję zostaje zachowana, a architektura otwiera się na nowe wymagania. Budynek nie jest zatem ograniczany do swojej pierwotnej funkcji, lecz traktowany jako zasób dla przyszłości.

Dla wielu architektów jest jasne, że rozbudowę i dalszy rozwój istniejącej zabudowy należy postrzegać jako jedno z najważniejszych zadań przyszłości. Frankfurt pokazuje, że transformacja może odbywać się w różnych skalach: od reorganizacji całego kwartału, przez wielofunkcyjne wieżowce, aż po rewitalizację zabytkowej architektury. W obliczu zmian klimatu i niedoboru zasobów kluczowe będzie traktowanie istniejących budynków i terenów jako punktu wyjścia dla nowych rozwiązań. Nie każdy obiekt można racjonalnie zachować i nie każda zmiana funkcji jest automatycznie rozwiązaniem zrównoważonym. Tam jednak, gdzie kontynuacja istniejącej zabudowy jest możliwa, pozwala oszczędzać zasoby, chronić tożsamość miejsca i tworzyć przestrzenie wyższej jakości, niezależnie od tego, czy służą pracy, wypoczynkowi czy zamieszkaniu. Architektura przyszłości będzie zatem oceniana nie tylko przez pryzmat tego, co buduje od podstaw, lecz przede wszystkim tego, co potrafi stworzyć z tego, co już istnieje.