ICONIC ARCHITECTURE: Przekształcenie Vapor Cortès – Prodis 1923

Przez pracownię HArquitectes. Od przemysłowego dziedzictwa do przestrzeni społecznej.

Architektura ukierunkowana na ponowne wykorzystanie zasobów i zrównoważony rozwój. Projekt ten, o ogromnej wartości społecznej, staje się cennym narzędziem poprawy jakości życia społeczności oraz poszczególnych osób.

Renowacja, ponowne wykorzystanie, regeneracja. Projekt przebudowy dawnej fabryki włókienniczej Vapor Cortès w Terrassie pod Barceloną, mający na celu stworzenie nowej siedziby fundacji Prodis i zrealizowany przez pracownię HArquitectes, uosabia jedną z kluczowych strategii współczesnej architektury. Mowa tu o pracy z tkanką już istniejącą, docenianiu każdego ze znalezionych elementów i materiałów, promowaniu oszczędnego gospodarowania zasobami oraz poszukiwaniu sposobów elastycznej adaptacji w ramach szerokiego zaangażowania na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Projekt dotyczy dawnych hal fabrycznych z dziewiętnastego i dwudziestego wieku, łącząc w sobie wartość kulturową oraz społeczną. Wynika on z dążenia fundacji Prodis, organizacji zajmującej się pomocą osobom dorosłym z niepełnosprawnością intelektualną, zaburzeniami psychicznymi lub porażeniem mózgowym, do ponownego włączenia swoich podopiecznych w życie tkanki miejskiej oraz do zmiany społecznego postrzegania tych osób. Odpowiadając na te potrzeby, architekci z HArquitectes wdrożyli pierwszą istotną strategię, czyli przywrócili pierwotną wewnętrzną ulicę między dwoma halami przemysłowymi. Przestrzeń ta przez lata była zajęta przez wtórną, hybrydową zabudowę. Nadając jej status publicznego pasażu, twórcy otworzyli kompleks na miasto. To właśnie stąd integruje się cały ruch i aktywność centrum. Autorzy projektu zaznaczają, że jest to ulica, która powstała w wyniku selektywnego wyburzenia dachów, ale nadal silnie przywołuje swoją historię, widoczną na surowych ścianach i belkach poprzecznych.

We wnętrzach biuro HArquitectes zrealizowało podział na strefy w obrębie dużej, podłużnej przestrzeni każdej z hal, wprowadzając niezbędne, nowe wzmocnienia konstrukcyjne. Zachowując oryginalne kratownice, tak charakterystyczne dla zastanej budowli, architekci zaprojektowali subtelny splot dawnych i współczesnych elementów, tworząc podwieszone układy przestrzenne. W ten sposób nadano wnętrzu hierarchię przy jednoczesnym pozostawieniu otwartego planu, co pozwoliło uratować monumentalną skalę hal z ich poprzedniego okresu użytkowania. Bardziej zamknięte funkcje umieszczono w specjalnych boksach, które działają jak pogrubione filary i przejmują ciężar nowych belek. Dzięki dużym centralnym świetlikom podkreślono główne pomieszczenia, otoczone nowym, mieszanym porządkiem konstrukcyjnym.

Projektanci z HArquitectes zauważają, że światło i konstrukcja tworzą intensywną więź z otoczeniem i pomagają nam poczuć się częścią świata. Odczuwanie siły grawitacji lub obserwowanie zmian w jakości światła naturalnego przenosi odbiorcę w bardziej emocjonalną sferę. Twórcy przyznają, że byli przekonani, iż ta instytucja musi na nowo odnaleźć ten egzystencjalny wymiar.

Nowoczesne rozwiązania w zakresie izolacji termicznej w pokryciu dachowym, odpowiadające aktualnym wymogom energetycznym, a także systemy pochłaniania dźwięku, naturalna wentylacja, ściany z perforowanej cegły oraz osłony przeciwsłoneczne gwarantują sprawne funkcjonowanie budynku w trybie pasywnym. Schody amfiteatralne na jednym z końców budynku niwelują różnicę wysokości między dwiema częściami miasta i umożliwiają dostęp do dodatkowych stref na niższym poziomie. Zaprojektowana jako trybuna i agora przestrzeń służy do organizacji różnych wydarzeń, zyskując wymiar miejskiego centrum kultury.

Jest to bez wątpienia wzorcowa realizacja, która wpisuje się w definicję ikonicznej architektury dwudziestego pierwszego wieku. Nie chodzi tu jednak o ikonę rozumianą jako efektowny, powierzchowny obraz, lecz o symbol służby społeczności i poszanowania środowiska. Podczas wizyty w El Vapor zespół specjalistów z Prodis stwierdził, że ta architektura realnie zmieniła życie podopiecznych fundacji. Z ich relacji wynika, że od momentu wprowadzenia się do nowego budynku liczba kryzysów i nawrotów chorobowych u pacjentów zmniejszyła się nawet o trzydzieści procent, co radykalnie poprawiło samopoczucie stu pięćdziesięciu użytkowników.

W ubiegłym roku projekt zdobył szereg prestiżowych wyróżnień, w tym nagrodę Hiszpańskiego Biennale Architektury i Urbanistyki, nagrodę FAD w kategorii renowacji oraz nagrodę Casa de la Arquitectura za spójność społeczną. Znalazł się również wśród siedmiu finalistów ostatniej edycji Europejskiej Nagrody Architektonicznej imienia Miesa van der Rohe.

Wszystkie zdjęcia: © Adrià Goula