Royan: een laboratorium voor modernisme

Het tragische lot van de stad aan de oevers van de Atlantische Oceaan blijft tot op de dag van vandaag paradoxaal genoeg een symbool van de positieve hoop op wederopbouw na de oorlog. De Franse badplaats Royan werd aan het einde van de Tweede Wereldoorlog bijna volledig verwoest door geallieerde bombardementen en vervolgens heropgebouwd in de geest van optimistische modernistische visies.

De stad Royan, met minder dan 20.000 inwoners, ligt aan de Atlantische kust op ongeveer 130 km ten noorden van Bordeaux, in het departement Charente-Maritime. De badplaats was al in de eerste helft van de negentiende eeuw uitgegroeid tot een zeer populaire bestemming voor toerisme en ontspanning. Er werden prestigieuze hotels en een casino gebouwd en er werd voor die tijd moderne toeristische infrastructuur ontwikkeld. Vooral in de jaren 1920 werd het vakantieoord bijzonder populair bij kunstenaars, die hier hun zomervakanties doorbrachten, geïnspireerd door de eindeloze horizonten van zandstranden die door oceaangolven werden overspoeld.

Tijdens de gevechten van de Tweede Wereldoorlog werd de stad echter bijna volledig gebombardeerd. Op 5 januari 1945 vlogen 350 zware bommenwerpers van de Britse Royal Air Force over Royan en wierpen in twee luchtaanvallen bommen op de stad en op Duitse basissen. Verdere bombardementen in april 1945 voltooiden de vernietiging van deze eens zo populaire badplaats. Tijdens de wederopbouw na de oorlog werd de stad een laboratorium voor moderne architectuur en stedenbouw.  Hier werd wellicht het meest samenhangende geheel van modernistische gebouwen uit de jaren 1950 in Frankrijk gerealiseerd, ontworpen door vooraanstaande Franse architecten.

De sleutelfiguren van de naoorlogse wederopbouw van Royan waren de Franse architecten Claude Ferret, Louis Simon, Pierre Marmouget en Marc Quentin. Samen met anderen realiseerden deze ontwerpers tussen 1947 en 1964 een reeks belangrijke gebouwen. Hét moderne symbool van de vernieuwing van de stad werd het congrescentrum, voltooid in 1957, ontworpen door Claude Ferret, Pierre Marmouget, Adrien Courtois en Jacques Bruneau. Een ander opmerkelijk gebouw in het centrum van Royan is de centrale markthal. Het ontwerp ervan dateert al uit 1946. Architecten André Morisseau en Louis Simon creëerden, samen met de ingenieurs Bernard Laffaille en René Sarger, een centraal georiënteerde cirkelvormige structuur, overdekt door een dunne betonnen schil met dertien golvende gewelven. De opvallende constructie verwijst opnieuw naar hedendaagse experimenten, zoals de Sint-Franciscuskapel van Oscar Niemeyer in Pampulha uit 1943 of het werk van de Mexicaanse architect Félix Candela.

Kathedraal Notre-Dame van Royan

Het nieuwe heiligdom van Royan werd ontworpen door de architecten Guillaume Gillet en Marc Hébrard  en kwam op de plaats van de oorspronkelijke kerk uit 1874, die door bombardementen was verwoest. In samenwerking met de ingenieurs Bernard Laffaille en René Sarger realiseerden zij in slechts drie jaar, tussen 1955 en 1958, een indrukwekkend gebouw dat zich kan meten met de grootste verwezenlijkingen van de Franse gotische architectuur. De hoogte bedraagt 60 meter, evenveel als de torens van de Notre-Dame kathedraal in Parijs. Het schip werd ontworpen in de vorm van een ellips, zonder interne kolommen. Het is 80 meter lang en 45 meter breed en wordt overdekt door een experimenteel paraboolgewelf, waarvan de kenmerkende kromming van op meerdere kilometers afstand zichtbaar is.

De kathedraal is bovendien rijkelijk voorzien van hedendaagse artistieke decoratie, waaronder gekleurd glas-in-lood met een oppervlakte van 500 m², vervaardigd door Henri Martin Granel. Het meest opvallende glas-in-loodraam in het koor werd ontworpen door de schilder Claude Idoux.

Villa’s en eengezinswoningen

Naast de vernieuwde stedelijke structuur in het centrum van Royan en de vele openbare gebouwen, vormde moderne woningbouw één van de belangrijkste aandachtspunten van de architecten. Zo werd de iconische villa Grille Pain in 1956 ontworpen door architect Pierre Marmouget. Deze twee verdiepingen tellende eengezinswoning, gelegen in het stadscentrum dichtbij het strand, valt op door haar organisch gebogen blauwe trappentoren. Binnen worden deze organische vormen doorgetrokken in de details van het vast meubilair, waaronder een opvallende, sculpturaal vormgegeven haard. Marmougets meest geslaagde realisatie in deze geest is de villa La Rafale uit 1959, die vanwege haar vorm de bijnaam Boemerang kreeg.

Ook het hoekappartementsgebouw Ponts et Chaussées, ontworpen door architect Yves Salier tussen 1949 en 1951, wordt alom geprezen. Het “Corbusiaanse” ontwerp komt duidelijk tot uiting in de afgeronde vorm, die rust op ronde pijlers. De horizontale betonnen zonweringen beschermen niet alleen het interieur en de terrassen tegen de zonnestralen, maar dragen ook bij aan het algehele aerodynamische karakter van het gebouw.

Vele andere ééngezinswoningen in Royan werden gebouwd door architecten zoals Marc Quentin, René Baraton, Jean Bauhain en Marc Hébrard. Eén van de bekendste villa’s in Royan is Ombre Blanche, ontworpen in 1959 door architect Claude Bonnefoy, nabij het strand in de wijk Parc. De schuine gevel herinnert aan bepaalde villa-ontwerpen van de Braziliaanse architect Oscar Niemeyer.

Direct daarnaast bevindt zich het modernistische hotel Le Trident Thyrsé, gebouwd in 1955 door architect Henri Zimmer. De huidige eigenaar van het hotel heeft het interieur ingericht met design uit de jaren 1950. Daarmee vormt het een ideale uitvalsbasis om de naoorlogse architectuur van Royan te verkennen. Royan is immers één van de belangrijkste steden van moderne architectuur in Europa en is zonder twijfel een bezoek meer dan waard.

Alle afbeeldingen: © Adam Štěch